Weź do ręki paczkę taniej kawy ziarnistej – powiedzmy za 30 zł za kilogram – i zrób z nią to, co dział zakupów robi z każdą fakturą: rozłóż cenę na części. Ile w tej kwocie jest podatku, ile palenia, ile transportu, marży i opakowania – i ile pieniędzy trafia na samą kawę?
Zrobiliśmy ten rachunek na danych giełdowych, przepisach i normach jakości. Wynik jest prosty: w 30 zł za kilogram nie mieści się dobra kawa. Mieści się przede wszystkim najtańsze ziarno, a jego koszty płacisz później – w filiżance.
Najpierw podatek: z 30 zł zostaje 24,39 zł
Kawa palona, ziarnista i mielona, jest w Polsce opodatkowana stawką VAT 23%. Z 30 zł za kilogram palarnia, importer, przewoźnik i sklep mają więc do podziału 24,39 zł netto.
Druga pozycja to samo palenie. Ziarno traci w nim wodę i część masy. Według tabeli palarni Sweet Maria's przy paleniu od średniego do ciemnego ubywa ok. 13–16% wagi. Żeby wyprodukować kilogram kawy palonej, trzeba kupić ok. 1,15–1,2 kg surowej.
Na giełdzie arabika się w tej cenie nie mieści
Teraz najważniejsza pozycja: ziarno. Międzynarodowa Organizacja Kawy (ICO) codziennie publikuje ceny referencyjne dla głównych grup kawy. 1 czerwca 2026 r. arabiki kosztowały od 241,86 centa za funt (kolumbijskie łagodne) do 309,05 centa (pozostałe łagodne), a brazylijskie naturalne – 296,54 centa. Robusta kosztowała 162,03 centa.
Po przeliczeniu po kursie NBP z tego dnia (3,6319 zł za dolara, za Comparic) wychodzi:
- arabika: ok. 19–25 zł za kilogram surowej kawy, czyli ok. 22–29 zł w przeliczeniu na kilogram palonej,
- robusta: ok. 13 zł za kilogram surowej kawy, czyli ok. 15 zł w przeliczeniu na kilogram palonej.
Zestaw to z 24,39 zł netto. Przy arabice z Brazylii samo ziarno kosztuje więcej niż cała paczka po odliczeniu VAT – a przecież trzeba jeszcze zapłacić za transport, palenie, opakowanie i marżę sklepu. Przy robuście na cały ten łańcuch zostaje ok. 9 zł.
To rachunek orientacyjny. Ceny giełdowe zmieniają się z dnia na dzień, palarnie kupują kawę z wyprzedzeniem, a sklepy czasem sprzedają kawę poniżej kosztów, żeby przyciągnąć klientów. Kierunek jest jednak jasny: tania kawa ziarnista za 30 zł/kg to przede wszystkim najtańsze ziarno, a nie arabika.
Tańsze ziarno to częściej ziarno z wadami
Cena ziarna to nie tylko gatunek, ale też klasa jakości. Surową kawę ocenia się, licząc wady w próbce. Jak podaje Perfect Daily Grind, w 300 g kawy specialty nie może być żadnej wady pierwszej kategorii i najwyżej pięć wad drugiej kategorii. Kawa klasy giełdowej może ich mieć nawet 23.
Wady to nie kosmetyka. Według tego samego źródła ziarna czarne dają obcy posmak i nieprzyjemny aromat, czasem z nutą fenolową albo rybią. Ziarna kwaśne wnoszą smak kwaśny, niedorozwinięty albo trawiasty, a niedojrzałe – suchy i papierowy. Pleśń daje nuty ziemi i przefermentowania, a do tego zwykle obejmuje całą partię, bo zarodniki przenoszą się z ziarna na ziarno.
Palarnia i szkoła kawy Kaffeemacher ujmuje mechanizm wprost:
„Marki, którym chodzi przede wszystkim o niską cenę, kupują tańszą kawę – a więc kawę z wadami”.
Wady można w dużej mierze usunąć: ziarno da się przesortować ręcznie albo optycznie i odrzucić to, co odbiega od normy. Tyle że sortowanie kosztuje, a każde odrzucone ziarno to ziarno, za które ktoś już zapłacił. Przy cenie, w której na transport, palenie i marżę zostaje kilka złotych, trudno znaleźć na to pieniądze.
Etykieta nie musi powiedzieć, co jest w środku
Skoro tak, to może wystarczy przeczytać skład? Niestety, często go nie ma. Unijne rozporządzenie 1169/2011 zwalnia z wykazu składników produkty jednoskładnikowe, a kawa palona – także mieszanka arabiki z robustą – jest zwykle traktowana jako taki produkt. Producent nie ma więc obowiązku podawania proporcji gatunków.
Nie musi też podawać daty palenia. Obowiązkowa jest data minimalnej trwałości, która mówi, do kiedy kawa jest bezpieczna, a nie kiedy smakuje najlepiej. Słowa „crema”, „gold” czy „espresso” na opakowaniu to z kolei nazwy handlowe, a nie kategorie jakości.
Dlatego na kartach naszych kaw opisujemy skład i profil, a nie tylko nazwę. Przy Romeo di Bari podajemy dokładne proporcje i pochodzenie: Passione to 70% arabiki z Kolumbii i 30% robusty, Grande Amore – 80% arabiki z brazylijskiego Cerrado i 20% robusty z Indii, a Dolce Vita – 100% arabiki z Cerrado. Przy Caffe Crema opisujemy skład mieszanki i oceniamy kwasowość, goryczkę, body i aromat w 10-stopniowej skali.
Ile naprawdę oszczędzasz na taniej kawie ziarnistej?
Przenieśmy to na biuro. Według naszego kalkulatora zużycia kawy zespół 20 osób, które codziennie są w biurze, wypija miesięcznie ok. 5,7 kg kawy.
- Zamiana kawy za 30 zł/kg na Caffe Crema Latte za 64,90 zł/kg to ok. 200 zł miesięcznie więcej, czyli ok. 10 zł na osobę.
- Zamiana na kawę Romeo di Bari za 99,99 zł/kg to ok. 400 zł miesięcznie więcej, czyli ok. 20 zł na osobę.
Kwoty to różnica w samym ziarnie, bez kosztu ekspresu i mleka, które w obu przypadkach są takie same. „Oszczędność” na taniej kawie to więc kilka, kilkanaście złotych na osobę miesięcznie. W zamian zespół dostaje kawę, której gatunku nie zna, której wady może poczuć i której nie wybrałby sam.
Jeśli w biurze stoi ekspres automatyczny, ziarno warto dobrać także pod niego: pod napoje, które pije zespół, i pod ustawienia młynka. Opisaliśmy to w tekście Jaka kawa do ekspresu automatycznego?
Tanie mieszanki kawy a to, za co naprawdę płacisz
Ceny surowej kawy potrafią w ciągu roku zmienić się o kilkadziesiąt procent, więc konkretne kwoty z tego rachunku za kilka miesięcy będą inne. Jedno się jednak nie zmieni: im niższa cena kilograma, tym mniej pieniędzy zostaje na samo ziarno. A ziarno to jedyna część paczki, którą zespół naprawdę pije.
Skoro różnica między kawą za 30 zł a dobrą mieszanką to kilka, kilkanaście złotych na osobę miesięcznie – za co właściwie płacisz, kupując tę tańszą?
